ایزو (ISO) مخفف عبارت International Organization for Standardization به مفهوم سازمان بینالمللی برای استانداردسازی است.
آشنایی با سازمان ISO
سازمان ایزو در سال ۱۹۴۷ بمنظور یکپارچه سازی تدوین استاندارد در سراسر جهان و ایجاد تسهیل در تجارت بین الملل، با عضویت ۲۵ کشور فعالیت خود را آغاز کرد و به دنبال پیوستن تدریجی سایر کشورها از جمله ایران توسعه یافت.
همچنین دارای یک شورا بوده که هر سه سال یکبار با رای گیری از اعضای سازمان ایزو، ۱۸ عضو شورا را انتخاب می نمایند. شورای ایزو مسولیت سیاست گذاری های کلان این سازمان را بر عهده دارد.
دبیرخانه کل و هیئت مدیره فنی TMB، کمیته های پشتیبانی شورا، کمیتههای سیاستگذار و گروههای مشاورهای موقت، تحت نظر شورا فعالیت می نمایند.
ضرورت تاسیس سازمان ISO :
- توسعه دانش فنی و ظرفیتهای فناوری
- ایجاد یک زبان واحد میان تولید کنندگان و مصرف کنندگان
- تسهیل در تجارت و فناوری
- طرح نیازهای فنی صنعت
چگونه میتوان در تدوین استاندارد بینالمللی ایزو و یا در سیاست های آن مشارکت داشت؟
کشورها میتوانند از طریق معرفی نهادمرجع استانداردسازی خود به عنوان نماینده آن کشور در سازمان بینالمللی استانداردسازی عضو شوند.
سازمان ISO بنا به گستره تدوین استاندارد ملی کشورها و سطح اقتصادی آنها، شیوههای متفاوتی را برای عضویت همه کشورها در نظر گرفته است که تعریف و شرایط آنها به شرح ذیل است:
- عضو اصلی Member Bodies
بالاترین مرجع استانداردسازی در هر کشور است که حق رای کامل برای هر کمیته فنی ایزو را دارد. بیش از ۷۰ درصد اعضای اصلی ایزو را سازمانها و موسسههای دولتی استانداردسازی کشورها تشکیل میدهند. عضو اصلی حق عضویت سازمان ایزو را به صورت کامل پرداخت میکند.سازمان ملی استاندارد ایران، عضو اصلی سازمان بینالمللی استانداردسازی (ایزو) است.
- عضو همتراز Correspondent Member
عضویت همتراز در مورد کشورهایی است که فعالیت استانداردسازی آنها کامل نشده است. این اعضا نمیتوانند در امور فنی و همچنین در سیاست گذاری سازمان ایزو شرکت فعال داشته باشند ولی حق آگاهی از فعالیتهای ایزو را دارند.
- عضو مشترک شده Subscriber Member
در سال ۱۹۹۲، سازمان ISO گروه دیگری با عنوان مشترک شده را برای نحوه عضویت در نظر گرفت. این گروه شامل کشورهایی است که از نظر اقتصادی درآمد پایینی دارند و هزینه عضویت کمتری نسبت به بقیه پرداخت میکنند، ولی در تماس با سازمانISO هستند.
کشور ها پس از عضویت در سازمان ISO بنا به نوع عضویت، برای مشارکت در تدوین استانداردهای بین المللی بایستی در کمیته های فنی مرتبط بنا به پتانسیل کاری کشور خود عضو شوند. کشورهایی که عضو اصلی هستند حق مشارکت فعال در همه کمیته های فنی را دارند. برای آشنایی بیشتر با انواع عضویت در کمیته های فنی، شرح اجمالی در مورد آن در ذیل آمده است :
۱- عضو فعال Participating Member , P
اعضایی هستند که در فعالیتهای کمیته فنی یا کمیته فرعی، مشارکت فعال دارند و مدارک ایزو به طور رسمی برای آنها ارسال میشود و ارایه رای به پیشنویس مدارک ایزو برای آنها اجباری است. در صورت امکان نیز باید در اجلاسهای کمیتههای فنی ایزو شرکت کنند. آرا اعضای فعالی در رایگیری منظور میشود.
۲- عضو ناظر Observer Member , O
مشارکت در فعالیتهای کمیته فی و یا کمیته فرعی و پاسخ به مدارک ایزو برای آنها الزامی نیست، آراء آنها برای رایگیری محاسبه نمیشود، ولی مدارک ایزو برای آنها جهت اطلاع ارسال میشود.
۳- عضو در ارتباط Liaison Member
سازمانهای بینالمللی که نقش موثری در فعالیتهای کمیته فنی و یا کمیته فرعی دارند، میتوانند عضویت در ارتباط داشته باشند.این ارتباط میتواند بین کمیتههای فنی مختلف و یا زیرکمیتههای نیز وجود داشته باشد.
برخی از استانداردهای iso شناخته شده در ایران به شرح زیر می باشد :
- استاندار ISO 9000
در سال ۱۹۸۷ کمیته فنی ۱۷۶ سازمان بین المللی استاندارد (ISO/TC۱۷۶) سری استانداردهای ایزو ۹۰۰۰ را به جهانیان ارائه نمود. هدف از تدوین این سری استاندارد به وجود آوردن الگوئی بینالمللی برای پیادهسازی و استقرار سیستمهای مدیریت و تضمین کیفیت بوده که مورد استقبال فراوان در سطح دنیا قرار گرفت.
- استاندار ISO 14000
استانداردهای خانواده ISO 14000 شامل استانداردهای بین الملی در رابطه با سیستمهای زیست محیطی است. این استانداردها در سال ۱۹۹۶ میلادی توسط کمیته فنی ۲۰۷ سازمان ایزو بوجود آمدند.
- استاندار ISO 22000
این استاندارد مجموعه ترکیبی موثری را جهت حصول اطمینان از ایمنی غذا در طول زنجیره غذایی ایجاد مینماید که عناصر کلیدی آنها شامل ارتباط متقابل، سیستم مدیریت، برنامههای پیشنهادی و اصول HACCP میباشد.
- استاندار ISO /IEC 17020
یکی از استانداردهای تخصصی است که برای معیارهای عمومی برای فعالیت انواع مختلف سازمانهای بازرسی کننده میباشد. هدف از این استاندارد مشخص کردن معیارهای عمومی سازمانهای بازرسی کننده بیطرف, قطع نظر از بخش مورد بازرسی, میباشد.
- استاندار ISO /IEC 17025
این استاندارد برای کلیه آزمایشگاههای ارایه دهنده خدمات اندازهگیری، تست، آزمون و کالیبراسیون (آزمایشگاههای صنعتی) بدون توجه به تعداد پرسنل یا گستردگی محدوده فعالیتهای آن قابل کاربرد میباشد.
Lifts for the transport of persons and goods — Part 1: Safety rules for the construction and installation of passenger and goods passenger lifts
یکی از استانداردهای تدوین شده در کمیته فنی ISO TC 178 در خصوص آسانسورها استاندارد ۸۱۰۰ می باشد که به گفته فعالان این حوزه در چند سال آینده جایگزین استانداردهای En ، ASME و … در سطح جهان خواهد شد ، در پایین به معرفی کمیته فنی ISO TC 178 خواهیم پرداخت .
کمیته های فنی :
سازمان ایزو دارای تعدادی کمیته فنی (Technical Committee) یا به اختصار TC میباشد که وظیفه اصلی آنها تدوین استانداردهای بینالمللی در رشتههای مختلف است. در هر یک از این کمیتهها، استانداردسازی در یک حوزه تخصصی انجام میگیرد. به طور مثال ISO/TC 97 تحت عنوان “کامپیوتر و پردازش دادهها” یا ISO/TC 176 تحت عنوان “مدیریت کیفیت و تضمین کیفیت” فعالیت میکنند. ISO/TC 178 نیز با عنوان “آسانسورها ، پلکان های برقی و پیاده روی متحرک” در حوزه فنی دستگاه های مذکور و همچنین ایمنی این تجهیزات فعالیت میکند.
هر کمیته فنی نیز دارای زیر مجموعههایی با حوزه کاری مشخص با عنوان کارگروه و یا (working group) میباشد. کمیته فنی ۱۷۸ تعداد ۱۲ کارگروه فعال در جهان دارد.
کشورهای مختلف میتوانند به واسطه سازمان استاندارد خود در هر یک از این کمیتههای فنی فعالیت و در امر استانداردسازی مشارکت نمایند. هر کمیته فنی که در یک کشور عضو سازمان ایزو به فعالیت میپردازد با عنوان “کمیته فنی متناظر (National Mirror Committee)“ شناخته میشود.
کمیته فنی متناظر آسانسور ، پلکان های برقی و پیاده روهای متحرک در کشور ایران نیز به اختصار ISO/ISIRI TC 178 نامیده میشود.
کمیته متناظر ISO/ISIRI TC 178 آسانسورها، پلکان های برقی و پیاده روهای متحرک به عنوان عضو ناظر (Observer Member) با توجه جلسه مورخ ۱۳۹۸/۰۶/۰۲ با هدف ترمیم ساختار کمیته در محل اداره کل استاندارد تهران برگزار گردید و آقایان سید امین موسوی به عنوان دبیر ، علی ملکی به عنوان رئیس و شهریار عطاریان به عنوان نائب رئیس توسط اعضا انتخاب شدند و دبیرخانه این کمیته در اداره کل استاندارد استان تهران ایجاد گردید .
The ISO story began in 1946 when delegates from 25 countries met at the Institute of Civil Engineers in London and decided to create a new international organization ‘to facilitate the international coordination and unification of industrial standards’. On 23 February 1947 the new organization, ISO, officially began operations.
Since then, we have published over 23103 International Standards covering almost all aspects of technology and manufacturing.
Today we have members from 164 countries and 782 technical committees and subcommittees to take care of standards development. More than 160 people work for ISO’s Central Secretariat in Geneva, Switzerland.
منبع : در این مطلب از اطلاعات مندرج در وبسایت سازمان ملی استاندارد ایران نیز به عنوان مرجع رسمی در کشور استفاده شده است.
